....کتاب آسماني و الهي قرآن، اعجاز قرآن، عظمت قرآن، وجه ملکوتي قرآن، ظاهر و باطن آيات قرآن، فوايد عمل نمودن به احکام قرآن، حقيقت قرآن که نوري از انوار خداوند تعالي است، علوم قرآني و وجه قرآن در آخرت، از موضوعات مهم و مفيد براي مراقبة فکري ميباشد. عارف کامل آقا ميرزا جواد آقا ملکي تبريزي ـ که خدايش رحمت کند ـ معتقد است، قرآن در آخرت صورتي مانند صورت پيمبران، فرشتگان و بندگان صالح دارد، همچنين قرآن در آخرت سخن گفته و شفاعت مينمايد. براستي موضوعي با اين اهميت قابل تفکر و انديشيدن نميباشد؟ واي بر ما اگر براي تفکر بر اين امر مهم سهل انگاري نمائيم!
در کتاب گرانقدر “تفسير ادبي و عرفاني قرآن کريم” آمده است:«تدبر بر دو قسم است: يکي انديشه کردن آدمي در نفس خود و حال خود که آن را تدبر پند و موعظه گويند، دوم انديشه کردن در قرآن که آن را تدبر حقيقت و مکاشفه گويند، اول صفت عامة مسلمانان است و دوم صفت عارفان است، که ايشان را را ديدة مکاشفه دهند تا حجاب ميان دل ايشان و حق برداشته شود و همة آرزوها نقد شود و آب مشاهدت در جوي ملاطفت روان گردد، دل از ذکر پر و زبان خاموش! سر از نظر پر و خود را فراموش، وقار فرشتگان را ديده، ثبات ربانيان يافته، به سکينه صديقان رسيده که مرد تا به آنجا نرسد، او را در درياي جلال قرآن شدن و استنباط گوهرهاي مکنون آن را کردن نشايد و بايد دانست که اين درجه و مقام، علم اسرار حق است و اين مردان صاحب اسرار! اگر از ايشاني، دوست را وفاداري، و اگر نه تو را با رفتن با دوستان چه کار؟»
از جمله موضوعات ديگر تفکر“ خود” يا “من” ميباشد، اينکه “من” چيست و کدام است؟ آيا “من” همان احساس و عاطفه است؟! آيا “من” همان عقل و ذهن است؟! آيا “من” صفات ظاهري است؟! آيا “من” صفات باطني است؟! آيا من جسم يا روان يا روح است؟! آيا “من” … براستي روان و روح چيست، جايگاه آنها کجاست، خصوصيات آنها کدام است؟! ويژگيهاي انسان قبل از تولد چه بوده، بعد از مرگ چه خواهد بود؟
تدبر در جهان هستي بيکران و طبقات مختلف آن، جايگاه، ويژگيها و فلسفة وجودي هر يک از اين طبقات، بطور قطع مارا بسوي شناخت آن خداوند عظيم هدايت مينمايد. عالم ذر و عالم برزخ از موارد ديگر براي انديشيدن است. اين عوالم در کجا قرار دارند؟ انسانها در اين عوالم چگونهاند؟ آيا فقط انسان در اين عوالم است يا موجودات ديگر نيز وجود دارند؟
مخلوقات خداوند از دو وجه قابل تفکر است، اول موجودات فيزيک از جمله انسان، حيوانات، گياهان، جمادات و… دوم موجودات متافيزيک از جمله روح، فرشتگان، جن و… يا شايد موجودات ديگر فيزيک يا متافيزيک که ما از وجود آنها بي اطلاع هستيم و آنها را نميشناسيم. خصوصيات ظاهري و باطني و ويژگيهاي صورت و سيرت هر يک از اين مخلوقات قابل تفکر و تعمق است و انديشمند واقعي را به سوي خالق کبير رهنمون ميشود.
هدف خالق يگانه از خلقت انواع مخلوقات از جمله انسان موضوع مهمي براي انديشيدن است. آيا انسان براي عبادت مولا، شناخت پروردگار و آزمايش شدن آفريده شده است؟ اگر اينگونه است حقيقت عبادت، شناخت و آزمايش چيست؟ ساير مخلوقات براي چه خلق شدهاند؟ فلسفة تولد و مرگ بسياري از موجودات چيست؟
تاريخ گذشتگان، سرنوشت آنها، عقوبات اهل معاصي و هلاک شدگان و عاقبت اهل علم و ايمان و نجات يافتگان نيز از موضوعات بسيار مفيد و درس آموز براي مراقبه ميباشد. آيا تفکر بر چهرههاي تاريخي، عقايد، اعمال و عاقبت آنها در دنيا و آخرت ارزشمند نميباشد؟! آيا تفکر بر اقوام پيشين، سرنوشت و سرانجام آنها بيفايده است؟! آيا نبايد بر چهرههاي درخشان تاريخ چون حضرت آدم (عليهالسلام)، حضرت نوح (عليهالسلام)، حضرت ابراهيم (عليهالسلام)، حضرت موسي (عليهالسلام)، حضرت عيسي (عليهالسيلام)، حضرت محمد (صلياللـهعليهوآلهوسلم)، حضرت علي (عليهالسلام)، حضرت زهرا (سلاماللـهعليها)، امام حسن(عليهالسلام)، امام حسين (عليهالسلام) و ساير ائمه، انديشهها، گفتار و اعمال آنها تفکر نمود و درس آموخت؟! آيا لازم نيست بر چهرههاي ظلماني تاريخ چون قابيل، نمرود، فرعون، ابوجهل، ابن ملجم، معاويه، يزيد و ساير هم کيشان اينان و عاقبت آنها تفکر نمود و عبرت آموخت؟!
تمام اين تفکرها و انديشيدنها زماني مفيد و ثمر بخش است که نتايج مثبت آنها بر دل مستولي شده، دل بر حواس اعمال نفوذ نمايد و حواس نيز اندامها و اَعمال را کنترل کند. مقدمه تمام اينها نيز شناخت و بهره گرفتن از خرد ميباشد. کلام را به آخر ميرسانيم با سخن زيباي حضرت امير المؤمنين علي (عليهالسلام) که فرمودهاند:«روح، حيات بدن و خردمندي، حيات روح است.
Reference: Dr. Motaleb Barazandeh, Penetration in
Metaphysical Mysteries, Navid publications, 1380
| 
